مقالات مذهبی

چه چیزهایی نباید از خدا خواست؟

«خواستن» و «چگونه خواستن» از ارکان دعاهای ما محسوب می شود، اما «چه چیز خواستن» یا «نخواستن» هم در دعاهای ما تأثیرگذار است. این برداشت از این روست که گاهی «قدرت الهی» و «اراده و علم خداوند» برای انجام خواسته ی ما وجود دارد، اما «حکمت حق» اقتضای اجابت نمی کند. و این بدان علت است که گاه «زمان اجابت» فرا نرسیده است، گاه «شرایط فردی» فراهم نشده است و نبود سعه ی وجودی و تحمل و توان اجابت، آثار زیانباری خواهد داشت و گاهی استجابت برای امروز مفید و مؤثر است، اما برای فردا و فرداهای فرد دارای ضرر خواهد بود.

این بینش پروسعت سبب شده است که گاه رسول خدا (ص) یا دیگر معصومان (ع) اصحاب و یاران خویش را از پاره ای از دعاها منع کنند، یا درباره ی نبود شرایط فردی و اجتماعی راهنمایی نمایند و یا نسبت به برخی از خطرهای ویرانگر هشدار دهند.

آشنایی با برخی از این وقایع و حقایق، کلید کارگشایی برای دعاهای امروز ماست. با هم برخی از این صحنه ها را مرور می کنیم:

1.   رزق حلال از خداوند

فردی به هنگام دعا، سر به آسمان بلند کرد و گفت: خدایا از تو روزی حلال طلب می کنم.

امام باقر (ع) که متوجه او شد، وی را طلبید و فرمود: قوت و روزی انبیاء را طلب کردی! (چون حلال واقعی که مورد نظر توست، بسیار کم است) بگو: پروردگارا از تو رزق وسیع، پاک و گوارا درخواست می نمایم.

2.   صبر و بردباری

تقاضای شکیبایی و بردباری یا به اصطلاح «صبر» از خداوند، مستلزم ریزش بلاها و مصائب است تا چنین درخواستی کارآیی داشته باشد. از این رو هرگز صبر تنها نباید از پروردگار طلب کرد.

معاذبن جبل می گوید همراه رسول خدا (ص) بودم که مردی چنین دعا کرد:

«اللهم انی اسألک الصبر»؛ خدایا از تو تمنای صبر و بردباری دارم.

پیامبر (ص) رو به او کرد و فرمود:

« از خدا تقاضای بلا نمودی! [چنین دعایی مکن] زیرا صبر خواستن از پروردگار یعنی تحمل بلا خواستن. [که گاه این توان در ما وجود ندارد] از خداوند تقاضای «عافیت» کن و بخواه که بلا را رفع کند نه آنکه نه آنکه صبر شما را زیاد نماید. »

3.   بی نیازی از مردم

«بی نیازی از مردم» خواسته ای شیرین و دلنشین است اما از جمله درخواست های غیرعملی است، زیرا زندگی انسان ها گروهی و اجتماعی است و هر یک بوسیله ی دیگری نیازهای خود را برطرف می سازد، از این رو نوعی بازنگری باید در چنین درخواستی داشت. این تفسیر را از زبان امام سجاد (ع) می شنویم:

شخصی در محضر آن حضرت چنین دعا کرد:

«اللهم اغننی عن خلقک»؛ خدایا مرا از خلق خود بی نیاز کن.

امام رو به او نمود و فرمود:

چنین مگو زیرا مردم به یکدیگر احتیاج دارند، بلکه بگو:

«اللهم اغننی عن شرار خلقک»؛ خدایا مرا از افراد شرور، زیانبار و بی ارزش بی نیاز ساز.

4.   بسته شدن دهان مردم

حضرت موسی (ع) در مناجات خود با خدای متعال عرض کرد:

«خدایا! کاری کن که مردم پشت سر من حرف نزنند.»

خطاب رسید: «ای موسی! من این کار را برای خود نکرده ام، چگونه برای تو انجام دهم!»

بی گمان نگاهی از سر قله ی بصیرت و بینایی به این پدیده، یادآور این حقیقت است که حرف و حدیث افراد بی تقوا، ایجاد سنگلاخ های زحمت زا و رنج و تلاش بی شمار انسان در راه خدا، درعین فرسایش روح و روان، باعث برکات بسیاری است؛ انسان را آبدیده، صبور و پرتحمل می کند و برتر از همه ی این آثار، سبب کسب پاداش بی شمار اخروی می شود، همانگونه که انبیای الهی به ویژه سرسلسله ی رسولان [حضرت محمد(ص)] و دیگر معصومان (ع) این معبر دشوار را طی نمودند و به درجات چشمگیری دست یافتند.

5.   امتحان نشدن در زندگی

به دل می نماید آیا گمان/ همین که برانند روی زبان *** که هستیم مؤمن به یکتا خدا/ رها می شوند و نیاید بلا؟

امتحان و آزمون بندگان در عرصه های مختلف، از محکمات خلقت و شرایط تغییر ناپذیری است که بر همگان- بویژه مؤمنان و خداجویان- رخ می دهد.

امیر مؤمنان علی (ع) درباره ی درستی دعاها نسبت به این موضوع فرمود:

«نگوئید: اللهم انی اعوذ بک من الفتنه…»؛ خدایا پناه می برم از فتنه [و اینکه امتحان خود را از من برداری] چون احدی نیست که دچار آزمون و فتنه ی الهی نشود، بلکه از خدا بخواهید که از فتنه های گمراه کننده و زیانبار [که تحمل و توان سربلندی در آن ندارید] شما را نجات دهد زیرا خداوند متعال می فرماید: بدانید که همانا مال و اولاد شما فتنه است و همیشه مایه امتحان شما خواهد بود.»

6.   درخواست عذاب اخروی در دنیا برای آسودگی در آن سرا

دوری از معارف دینی و بی خبری از آموزه های ربانی همیشه و در هر حال باعث پشیمانی و درد و اندوه می شود، به ویژه آنگاه که دیگران نیز در آتش جهالت یا غفلت ما مبتلا و گرفتار شوند، همانند آنکه برخی از خداجویان جاهل از سر بی خبری و ساده اندیشی درخواست عذاب آخرت خویش را در دنیا می نمایند برای آنکه در آن سرا آسوده و راحت بمانند. گرچه بخش دوم این دعا و درخواست پسندیده است، اما در بخش نخست گاه خود و دیگران را درگیر مصائب دشواری می کنند که تحمل آن بسیار سخت خواهد بود، درحالی که با شیوه ای عالمانه و خردمندانه می توان به هدف خود یعنی رهایی از بلاها و مصائب آخرت دست یافت و در دنیا نیز از آسودگی دلنشین بهره برد، چنانچه رسول خدا (ص) به یکی از اصحاب خود چنین فرمود:

ماجرا از آنجا آغاز شد که به آن حضرت خبر مریضی یکی از اصحاب رسید. پیامبر (ص) به عیادت او رفت و علت بیماری وی را جویا شد. در پاسخ گفت:

«نماز مغرب را با شما خواندم، [در یکی از رکعات پس از سوره حمد] زوره ی القارعه را خواندید [چون یکایک آیات را شنیدم گفتم خدایا! اگر گناهی از سوی من نزد تو ثبت شده است و می خواهی در آخرت عذابم کنی، آن را زودتر در دنیا انجام ده [تا از عذاب آخرت مصون بمانم.] و خداوند هم چنین کرد و من این گونه مریض و ناتوان گردیدم که شما می بینید.»

رسول خدا (ص) رو به او کرد و فرمود:

«بئسما قلت اَلا قلت: ربنا آتنا فی الدنیا حسنه و فی الاخره الحسنه و قنا عذاب النار»؛

خواسته ی بسیار بدی داشته ای، چرا نگفتی: خدایا در دنیا به من نیکی و احسان کن و در آخرت [نیز] لطف و رحمت نما و مرا از عذاب سوزان آتش [دوزخ] حفظ فرما. [تاخدا تو را در دنیا و آخرت از کیفر اعمالت مصون سازد.]

آن مرد چنین گفت تا آنکه شفا پیدا کرد.

نمایش بیشتر

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

همچنین ببینید

بستن
بستن