دانش سرا

كشف اسكلت مردان نمكى ۲و ۳ و اشيائ پيرامون آن، به ترديد هاى موجود در تاريخ گذارى هريك دامن زد.

كارشناسان با توجه به برخى شواهد موجود، بقاياى بدست آمده را متعلق به دوره اسلامى دانسته اند حال آن كه تاكنون تصور مى شد مرد نمكى ۲ نيزهمانند مرد نمكى ۱ ،به دوره ساسانى تعلق دارد.

كشف بقايايى از اسكلت هاى در هم شكسته مرد نمكى سوم در معادن نمك چهر آباد زنجان همراه با آثار و اشيا متعدد طى چند روزاخير، باستان شناسان را با پرسش ها ونظريه هاى تازه اى روبرو كرده است .

امير الهى سرپرست گروه كاوش اضطرارى در معدن ياد شده از كشف تعدادى تيشه فلزى و قطعات بسيارى از سفال در نزديكى مرد نمكى شماره سه خبر داد وگفت:

«اگرچه اسكلت سوم بشدت شكسته و فاقد هرگونه آثار و بقاياى مشخص از قبيل نسوج پوست و مو و مانند آن است، اما كشف اسكلت سوم در اين محل بخصوص و همچنين اشياءپيرامون آن، نشان دهنده نكات مهمى است.»

الهى در اشاره به كشف ديگر اشياء به دست آمده پيرامون اسكلت شماره ۳ گفت:

«تعدادى تيشه فلزى با دسته چوبى نيز در کنار استخوان هاى مرد نکمى به دست آمده كه آثار حفارى با آن ها در ديواره و سقف معدن كاملا واضح و قابل مشاهده است .

از آنجا كه اين ابزار كار و همچنين پيه سوز سفالى به دست آمده شباهت بسيار به آثارى دارد كه در كاوش هاى انجام شده در محوطه سلطانيه به دست آمده است، مى توان چنين برداشت كرد كه اين آثار احتمالا مربوط به دوره اسلامى و حدودا قرن هفتم و هشتم هجرى است.»

اين درحالى است كه طبق نتايج بررسى هاى انجام شده، كارشناسان مرد نمكى ۱ را متعلق به دوره ساسانى دانسته و به تبع آن مرد نمكى ۲ رانيز با توجه به شباهت هاى ظاهرى در لباس و نوع پارچه و اشياء پيرامون آن، به همان دوره نسبت داده بودند.

به گفته سرپرست تيم كاوش، يكى ازموارد جالب توجه در كاوش هاى اخير آن است كه اين معدن كه هنوز هم از معادن عظيم نمك در منطقه شمال غرب ايران محسوب مى شود که از زمان هاى دور شناخته شده و بسيار فعال بوده است .

به علاوه نحوه افتادن ابزار و كيسه انباشته از نمك و له شدگى استخوان ها كه براثر سقوط تخته سنگى بزرگ رخ داده نظريه ريزش معدن را در مقطع زمانى مشخصي، اثبات مى كند.

اين بررسى ها علت مرگ هر سه مرد نمكى را در اثر ريزش معدن مى داند.

وى در ادامه به بررسى هاى انجام شده در مورد مسير تونلى كه محل كشف اسكلت ها بوده اشاره كرد و افزود:

«در اين معدن موفق به كشف مسيرهاى متعددى شده ايم كه نياز به مطالعات بسيار دارد اما بررسى هاى کنونى در مورد تونلى كه محل كشف هردو اسكلت ۲و ۳ بوده، بيانگر نكته مهمى است كه نظريه همزمانى و علت مرگ هردو را بر اثر ريزش معدن، تاييد مى كند.همچنين تكه پارچه هاى چسبيده به استخوان ها ى مرد نمکى ۳ با تكه هاى به دست آمده از لباس مرد نمكى دوم مشابه است.»

بنا به اظهارات سرپرست تيم كاوش حدود ۱۰۰ قطعه سفال نيز در اين تونل بد ست آمده كه با توجه به شکشتگى اين قطعات و نامشخص بودن اشکال آن ها هنوز نمى توان در مورد كاربرد و نحوه استفاده از آن ها هيچ نتيجه گيرى مشخصى کرد.

با اين وجود تعداد بسيار زياد قطعات، حاكى از آن است كه نيروى انسانى بسيارى در محل حاضر بوده و فعاليت هاى گسترده اى در اين معدن جريان داشته است.

الهى در عين حال تاكيد كرد كه هرگونه نتيجه گيرى قطعى در اين زمينه منوط به انجام بررسى هاى دقيق علمى است و نظريه هاى ارائه شده صرفادر حد مشاهدات و حد سيات اوليه است.

دكتر هوشنگ ثبوتي، باستان شناس و استاد دانشگاه زنجان، با تكيه بر شواهد و مدارك به دست آمده به ويژه در مورد مرد نمكى ۱ و شباهت آن با مرد نمكى ۲ اظهار داشت:

«صرف وجود مشابهت ميان آثار كشف شده در معدن چهر آباد بابرخى آثار به دست آمده در سلطانيه دليل كافى در اثبات همزمانى اين آثار و انتساب آثار مكشوفه در معدن به دوره اسلامى نيست.»

وى درتوضيح بيشتر اين مطلب گفت :

«اساسا ابزار كار درحفارى و نجارى از زمان هاى پيش از تاريخ تا قرن ۱۸ ميلادى و اختراع چرخ ها و ابزار مكانيكى در اين حرفه يكسان و مشابه بوده است و تنها از نظر نوع فلز و آلياژ آن با هم متفاوت بوده اند.

اين موضوع در مورد چراغ ها و ابزار روشنايى نيز مطرح است زيرا تازمان كشف نفت، بشر همواره متكى به سوخت هاى روغنى و چراغ هاى پيه سوز بوده است كه عمدتا ازنظر ظاهر ى بسيار به هم مشابه و تنها ازنظر نوع ،نحوه پخت ،مواد تشكيل دهنده و تكنيك ساخت با هم متفاوت هستند.»

وى تاريخ گذارى اعلام شده در مورد مرد نمكى اول را نيز نادرست دانست و گفت:

«براساس شواهد موجود ازجمله نوع لباس، آرايش، گوشواره، خلال ناخن و ساير ملزومات همراه با اسكلت مرد نمكي۱، كه در تمام قبور متعلق به هزاره اول پ.م به دست آمده و قابل مشاهده است، جنين برداشت مى شود كه مرد نمكى ۱نيز به ادوارى بسيار پيشتر از عهد ساسانى تعلق داشته است.»

وى نيز در پايان بر ضرورت بررسى هاى علمى دقيق درمورد اين اشياء و اسكلت ۲و ۳، مقايسه و تاريخ گذارى هريك از آن ها تاكيد كرد .