دانش سرا

درس يك_انسان و گذشته

هزاران سال از زندگي انسان بر روي كره زمين زمين مي گذرد. انسانها از روزگاران دور به مطالعه و بررسي درباره گذشته هاي خود پراخته و همواره تلاش كرده اند كه سرگذشته خود و پيشينيان خويش را نگهداري كرده و مانع از فراموش شدن آنها گردند. اما بايد توجه داشت كه اين كار به آساني صورت نگرفته است زيرا گذشته در چشم همه انسانها يكسان جلوه نمي كند و همه آنان نيز از مطالعه گذشته در پي دستيابي به هدفي واحد نيستند. روش ها و شيوه هاي مطالعه درباره گذشته نيز يكسان و اسان نيست و با روشهاي مطالعه و ساير علوم متفاوت است.

تاريخ و مشاهده غيرمستقيم آن :

روش مطالعه در برخي از علوم، مشاهده مستقيم است در اين روش پژوهشگر مي تواند بدون واسطه به مشاهده و مطالعه پديده هاي مورد نظر خويش بپردازد از آنها تصوير تهيه كند، اندازه گيري نمايد و خواص آنها را معين سازد. بنابراين روش مشاهده مستقيم در علوم تجربي كاربرد بسيار دارد و در حقيقت اين گونه علوم، مبتني بر تجربه حسي هستند. در تاريخ بيشتر با روش مشاهده غيرمستقيم به مطالعه پديده ها پرداخته مي شود. زيرا موضوع مطالعات تاريخي در دسترس پژوهشگر نيست و مربوط به گذشته است، اما در علوم تجربي پديده هاي مورد مطالعه در زمان حال وجود دارند. پديده هاي تاريخي كه با مشاهده غيرمستقيم است با كمك ابزارها و روشهاي ويژه و با استفاده از اخبار و آثار صورت مي گيرد و چون اين كار با كمك عقل انجام مي پذيرد، به آن تجربه عقلي مي گويند.

تجربه غيرقابل تكرار در تاريخ :

دانشمندان در بسياري از علوم، اين امكان را دارند كه مطالعات خود را بارها تكرار نمايند تا به شناسايي بهتر پديده ها دست يابند. به عبارت ديگر مي توانند به تكرار تجربه اقدام كنند.
پديده هاي تاريخي از نوع تجربه غيرقابل تكرار هستند. به اين معني كه پديده هاي تاريخي در زمان گذشته يك بار اتفاق افتاده اند و ديگر امكان تكرار آنها به همان شكل نخستين وجود ندارد.

تاريخ به عنوان شعبه اي از علوم انساني :

علم تاريخ با انسان سروكار دارد. انسانها خود جزئي از وقايع تاريخي هستند،‌آن را به وجود مي آورند، از آن تأثير مي پذيرند و خود به مطالعه آن مي پردازند. نتايج مطالعات تاريخي افراد مختلف درباره يك موضوع كاملاً يكسان نيست و قضاوتها هم ممكن است با هم متفاوت باشند. بنابراين نتايج حاصل از مطالعه پديده هاي تاريخي نسبت به علوم تجربي،‌ نسبي تر است.

چگونه از گذشته ها مطلع مي شويم؟

براي كسب اطلاع از گذشته ها چهار دسته منابع اطلاعاتي وجود دارد اين چهاردسته عبارتند از :
1. مكتوبات 2. منقولات 3. محسوسات (آثار) 4. معقولات و هر نوع استنباطي كه انسان از طريق استدلال يا تخيل بر درك گذشته يا تكميل و تصحيح اطلاعات خود درباره گذشته انجام مي دهد.

تاريخ به عنوان حافظه جامعه انساني :

حال ، زمان ناپايداري است كه به گذشته تبديل مي شود. گذشته واقعي است بدين معني كه هر پديده اي به شكلي خاص رخ داده است. به همين جهت ثروت حقيقي بشر كه همان تمدن است، از گذشته به امروز رسيده است . اگر در هر زماني دستاوردهاي بشر به دست فراموشي سپرده مي شد، امكان تكميل و توسعه آن وجود نداشت و تمدن امروزي به وجود نمي آمد. حفظ و بررسي دستاوردهاي تمدن بشر به طور كلي و جامع بر عهده عالمان تاريخ است. بدين ترتيب تاريخ حافظه جامعه انساني است. از دست دادن حافظه جامعه انساني يعني فراموش كردن تجربيات گرانبهاي انسان ، تجربياتي كه ديگر قابل تكرار نيستند. همچنين به معناي از د ست دادن بسياري از دانشها و اطلاعات بشر است. انسان برعكس حيوانات داراي حافظه است.

سؤالات درس اول

1- براي كسب اطلاع از گذشته ها چه منابعي وجود دارد؟

1. مكتوبات 2. منقولات 3. محسوسات 4. مقولات

2- در زمينه معقولات چه چيزهايي اهميت فراوان دارد؟

توانايي فكري، تجربه و آموزش

3 – روش مطالعه در تاريخ غيرمستقيم است.

4 – حفظ و بررسي دستاوردهاي تمدن بشر برعهده عالمان تاريخ است.

5 – چرا روش مشاهده در تاريخ غيرمستقيم است؟

زيرا موضوع مطالعات تاريخي در دسترس پژوهشگر نيست و مربوط به گذشته است.

6 – در علوم تجربي پديده هاي مورد مطالعه در زمان حال وجود دارند.

7 – چرا به مشاهده غيرمستقيم تجربه عقلي گويند؟

چون اين كار با كمك تحمل انجام مي پذيرد، به آن تجربه عقلي مي گويند.