دانش سرا

بوی خوش تو هـر که ز باد صـــــبا شنید/ از یار آشــــنا سخن آشــــنا شـــنید

پند حکیم عین صواب است و محض خیر/ فرخنده بخت آن که به سمع رضا شنید

حافظ وظیفه تو دعا گفتن است و بـس/ دربند آن مباش که نشنید یا شنید

«دیوان حافظ، غزل ش241»

**************************************************************
«دعا» و «درخواست از خدا» چونان نهال بندگی و دلدادگی است که در مزرعه ی «امید و ایمان و اطمینان» به لطف و رحمت الهی نهاده می شود و از آغازین لحظه ها، انتظار شکوفایی آن و اجابت دعاها در دل و دیده نمایان می گردد.

با گذشت روزها و هفته ها، این امید به یأس و نومیدی می انجامد و پرسشی در آینه ی ذهن ما نمایان می شود که:

به راستی راز تأخیر استجابت دعاهای ما چیست؟

     علت اینکه با رعایت شرایط دعا، سخن ما به آسمان راه نمی یابد چیست؟

     آیا ما نزد خداوند محبوب نیستیم و پروردگار ما را دوست ندارد؟ یا آنکه ...؟

آنچه در معارف دینی و آموزه های آسمانی خود به آن دست می یابیم آن است که: راز تأخیر اجابت دعاهای بندگان محصول چندین عامل مؤثر است:

1.     گناهان و معاصی

گناهان کوچک و بزرگ، نشان مخالفت با احکام الهی و رد کردن خواسته های خداوند است، از این رو برخی از روشن اندیشان هیچ گناهی را «صغیر» نمی شمرند، بلکه به خاطر عظمت بیکران کسی که با او مخالفت می شود، تمامی معاصی را «کبیره» و «بزرگ» قلمداد می کنند.

با چنین نگرشی است که امام علی (ع) می فرماید:

گمان کندی و کوتاهی در اجابت دعاهای خود نداشته باش زیرا تو خود راه اجابت آنها را با گناهانت مسدود کرده ای.

و وقتی سخنی از «گناه» در برابر آن حضرت به میان آمد، امام (ع) گناه را «درد» و داروی آن را «استغفار» یعنی پشیمانی نسبت به گذشته و تصمیم پاکی برای آینده و «شفا»ی آن را عدم بازگشت معرفی فرمود. آن حضرت در فراز دوم دعای کمیل پس از طلب بخشش از خداوند برای انواع گناهان به «حبس دعا» اشاره می کند و عرض می نماید:

«اللهم اغفرلی الذنوب التی تحبس الدعا»؛ خدایا ببخش آن گناهانی را که مانع قبول دعایم می شود.

بدون شک آن هنگام که سدی مقابل سخن ما و دردی در روح و روان ما باشد، هرگز سخن و درخواست از مانع عبور نمی کند و رایحه ی اجابت و استجابت به مشام جان نمی رسد.

راز اینکه گناه در نگاه مؤمن «چونان صخره ای سخت و سنگین» و نافرمانی های انسان به طور آشکار و بی پرده باعث «سختی ها و تلخی های فراوان در زندگی» است و یا علت آنکه «بزرگ ترین گناهان نزد خداوند، گناهی است که شخص آن را کوچک شمارد» آن است که هرگز تیرگی ها و تاریکی های گناهان، روشنای معنویت و عبودیت را از ما دور نکند و راه رشد و تکامل با چنین دستمایه هایی در برابر ما باز و هموار باشد؛ در این هنگام است که دعاهای ما چونان دعاهای پاکان و صالحان به اوج اجابت و استجابت راه می یابد و هیچ مانعی مقابل خود احساس نمی کند.

از این رو رسول اکرم (ص) فرمود:

«دعاء اطفال امتی مستجاب مالم یقاربوا الذنوب»؛ دعای کودکان و اطفال امت من مستجاب است، تا آن هنگام که نزدیک گناهان نرفته اند...

2.     کمی دعا و درخواست

گاه حاجت و خواست ما فراوان ولی دعا و درخواست ما اندک و ناچیز است. تأخیر اجابت به معنای آن است که همت و تلاش ما به مقدار نیاز ما نیست، از این رو در ارائه ی خواست و برآورده شدن دعا، تأخیر صورت می گیرد تا هر دو با هم هماهنگ شود و قدر و ارزش خواسته برای انسان آرزومند آشکار گردد.

امیرالمؤمنان (ع) در سخن درس آموز خود این معادله ی الهی را چنین بیان فرمود:

« مأیوس و نومید نشوی آن هنگام که اجابت دعایت به تأخیر انجامید، که همانا عطای الهی به اندازه ی مقدار درخواست؛ چه بسا در اجابت دعا تأخیر صورت می گیرد تا دعا و درخواست انسان طوللانی تر شود و زمینه ی دریافت عطای خداوند فراهم گردد.»

بی دلیل نیست که رسو اکرم (ص) در خطبه ی شعبانیه شیوه ی دعا را نیز به هنگام درخواست از خدا توصیف می کند، تا اجابت سریع تر صورت گیرد. آن حضرت می فرماید:

«وارفعوا ایدیکم بالدعا فی اوقات صلواتکم فانها افضل الساعات...»؛ دستانتان را به در خانه ی خدا دراز کنید به هنگام نمازهای خود که بافضیلت ترین ساعتها برای اجابت دعاهاست...

3.     علاقه خداوند به دعای بنده ی خویش

گاهی مانعی به نام گناه و یا عاملی به شکل اندکی دعا وجود ندارد، بلکه علاقه ی خداوند به صدای بندگان خوب خود، باعث تأخیر در استجابت می شود. از این رو، زمان زیادی برای پاسخگویی به خواست افراد پاک و صالح احساس می شود.

امام صادق (ع) در این باره فرمود:

«هنگامی که بنده ای به درگاه خداوند دعا می کند، پروردگار متعال به دو فرشته[ای که مأمور انجام امور هستند] می گوید: دعای او مستجاب شد، اما حاجت او را نگه دارید، همانا من دوست دارم صدای او را بشنوم، گاه نیز شخص ناشایست و گناهکاری است که برای حاجتی به درگاه پروردگار رو می کند، در اولین لحظات خداوند می گوید:

«زود حاجت او را بدهید که همانا من صدای او را دوست ندارم.»

4.     وجود مصلحت برتر

شناخت برداشت یک سویه، کوتاه مدت و به دور از وسعت و جامعیت در پدیده ها و رخدادهای مختلف زندگی همچون دعاهای ما به خوبی نمایان است؛ گاه حاجتی را با توجه به آثار مادی زودهنگام طلب می کنیم و غافل از جلوه های ناشایست و دیرهنگام و یا ابدی بر آن اصرار و پافشاری می نماییم و یا در نگرش ما در دعا به جلوه ای خاص نظر می کنیم و برکات و حسنات دیگر گزینه ها را فراموش می نماییم. در این هنگامه ها، رحمت، حکمت و مصلحت الهی خود را نشان می دهد و به جای اجابت پرشتاب، تأخیری معرفت آفرین ایجاد می شود تا در پرتو آن، نگاه و نگرش انسان دگرگون شود و پاداش فراوان در مقابل دعاهای انسان ذخیره گرردو از آن سو، لغزشگاه و پرتگاه مادی و معنوی که رهاورد اجابت فوری دعا بوده از آدمی دور شود.

امیر حکمت و بیان، امیرالمؤمنان (ع) در این باره فرمود:

«گاه از خداوند درخواستی دارید، در حالی که اجابت نمی شود، اما بهتر از آن زود یا دیر داده می شود یا به خیر شما تغییر می کند، در حالی که شما بسیار اصرار می کنید اما [خود نمی دانید] که در صورت استجابت، هلاکت دین و دنیای شما را در پی دارد.»

منبع: کتاب چگونه دعایمان مستجاب می شود؟ نوشته ی دکتر احمد لقمانی صفحه ی 94 الی 103