دانش سرا

هيدروكربنهاي داراي كلر، فلوئور، برم و يد (هالوژنها) با هيدروكربنهاي نفتي تفاوت دارند، چرا كه اكثر آنها به راحتي طي اكسيداسيون شيميايي يا فعاليت باكتريايي تجزيه نمي گردند. و مشابه فلزات آلاينده هاي پايدار بوده و اضافات دائمي در محيط زيست دريايي هستند. بر خلاف فلزات بيشتر آنها ساخته دست انسان بوده و به صورت طبيعي وجود ندارند و در ضمن در رسوبات و در بدن جانوران مجتمع مي شوند. اكثريت بزرگي از آنها حاوي كلر هستند و تحت عنوان هيدروكربن هاي كلر دار شناخته مي شوند.

تركيبات با وزن مولكولي كم:

هيدروكربن هاي هالوژن دار شامل محدوده بسيار وسيعي از تركيبات هستند. هيدروكربنهاي با وزن مولكولي كم، خصوصاً متان، توسط جلبكهاي دريايي و احتمالاً به وسيله تعداد كمي از بي مهرگان ساخته شده ومعمولاً حاوي كلر، برم يا ندرتاً يد مي باشند. بنابراين شايد افزايش غلظت اين تركيبات ناشي از منابع طبيعي و نه نتيجه فعاليتهاي انساني باشد.

حتي هيدروكربن هاي هالوژن دار فرار با وزن مولكولي كم، در مقادير بسيار زياد ساخته شده و تقريباً تمامي اين توليدات به محيط زيست راه مي يابند. آنها شامل حلالهاي صنعتي دي كلر و اتان (CH3CHCL2) و وينيل كلرايد (H2C=CCL2)، حلالهاي تتراكلريد كربن (CCL4) و پركلرواتيلن (CL2=CCLC2) مورد استفاده در خشكشويي ها، و تري كلرواتان(CH3CC3L) و تري كلرواتيلن(CLHC2)CCL= مي باشند. گروه ديگري از هيدروكربنهاي هالوژن دار با وزن مولكولي پايين، فرئونها يا كلروفلوركربنها (CFC) ها مانند CCL3F و CCL2F2 و دستگاههاي خنك كننده هوا، به ميان آمدند. اما بعدها در مقياسي وسيع به صورت محركهاي آئروسل و در فرم هاي پلاستيكي بكار گرفته شدند. برخي از هيدروكربنهاي هالوژنه با وزن مولكولي پايين، به خصوص CFC ها، عامل تخريب لايه ازن در بالاي اتمسفر هستند.هيدروكربن هاي كلر دار با وزن مولكولي كم، فرار هستند. تمام آفت كشهاي كلردار آلي فرارند و خصوصاً در مناطق گرم سير كه همچنان در مقادير زيادي استفاده مي شوند. شرايط آب و هوايي براي آزاد سازي آنها به اتمسفر مناسب است.

ذخيره و تجمع حياتي:

مداركي وجود دارند كه دفع هيدروكربن هاي كلر دار به سختي صورت گرفته و در نتيجه در بدن تجمع مي يابند، چون محلول در چربي هستند. در بافت هايي با غلظتهاي چربي بالاتر از سايرين دارند. اين مسئله دو خطر را به دنبال دارد:

1- در اوقات تغذيه كم، حيوانات از ذخائر چربي خود استفاده مي كنند در نتيجه غلظت هيدروكربنهاي كلردار در حال گردش در بدن، احتمالاً تا يك سطح خطرناك افزايش مي يابد.

2- همانند ساير آلاينده هاي قابل تجمع حياتي، احتمال زيادي براي انتقال در طول شبكه هاي غذايي و بزرگنمايي بيولوژيك وجود دارد و در حقيقت در تعدادي از حيوانات هم اين حالت وجود دارد.

به دليل تمايل هيدروكربنهاي كلردار براي تجمع در بافت هاي چرب، مراقبت و توجه در مقايسه سطوح الودگي در موجودات زنده متفاوت الزامي است. مقادير و غلظت هاي متفاوتي در بافت هاي چربي، ماهيچه ها، گنادها و غيره حضور دارند و حتي اگر كل مقدار هيدروكربنهاي كلردار در بدن معلوم باشد، اثرات نامطلوب كاملاً متفاوتي بر روي يك حيوان چاق و يك حيوان لاغر خواهند داشت.

سرنوشت در دريا:

هيدروكربنهاي كلردار كاملاً غير محلول، با يك غلظت اشباع، كمتر از 1PPB هستند اما در چربي ها حل شده و شديداً بر روي ذرات و قطعات جذب مي گردند. بنابراين توزيع آنان در دريا، يكنواخت نيست.

لايه سطحي دريا داراي اسيدهاي چرب است. تركيبات آلي كلردار به دليل حلاليت در چربي، احتمالاً در اين ناحيه تجمع مي يابند. در حالي كه شايد مقدار كلي زياد نباشد، غنا و پرباري فيلم سطحي از تركيبات آلي كلردار، اهميت زيادي براي موجودات زنده سطح زي يا پرندگاني مانند مرغ طوفان كه چربي را از سطح دريا جدا مي كنند. خواهند داشت. از آنجايي كه سطح دريا جايگاه تبادلي با اتمسفر است تركيبات آلي كلردار توسط قطرات آئروسل به هوا انتقال مي يابند.

هيدروكربنهاي هالوژن دار، خصوصاً DDT و مشتقات آن، در تمام موجودات زنده و در همه محيط هاي زيست وجود دارند. و مقدار قابل ملاحظه اي از كل هيدروكربنهاي هالوژن دار در دريا در بدن موجودات زنده دريايي است و بر چرخش در داخل شبكه هاي غذايي ادامه خواهد داد.

محبوبه ملكي