دانش سرا

لجن هاي لايه روبي

مقادير بسيار زيادي از روسوبات بستر دريا ، به منظور استفاده هاي مختلف بر روي خشكي يا جلوگيري از انسداد كانالهاي كشتيراني ، لايه روبي شده و بخش يا تمامي ان در جايگاه متفاوتي از محل اوليه ، به دريا بر گردانده مي شوند . علاوه بر ان برخي از جامدات صنعتي بي اثر در دريا دفن شده و تاثيري مشابه با مواد لايه روبي شده ي مدفون بر روي اجتماعات كفزي د ارند.

استخراج رسوب:

در بسياري از قسمتهاي جهان ، به صورت فزاينده ، شن ، ماسه و سنگ ريزه از بستر دريا برداشت شده و در احيا اراضي مرده و بازسازي سواحل فرسايش يافته ، ساخت جزاير يا موج شكن هاي مصنوعي و همين طور در توليد سيمان به عنوان يك ماده ي ساختماني ، به كار مي روند . در جنوب شرقي اسيا سنگ معدن قلع طي لايه روبي روسوبات ابهاي ساحلي كم عمق بدست مي ايد . در اسكانديناوي قلوه سنگهايي سرگردان به وزن 2/0 الي 10 تن در بستر دريا وجود دارند و براي ساخت موج شكن ها و در حفاظت خط ساحلي  با استفاده از شناور هاي خاص به نام "ماهي گيران سنگي " و به كمك گويهاي چنگالي شكل، برداشت مي شوند.

استخراج شن و ماسه و سنگ ريزه يا به صورت لايه روبي لنگر انداخته (ثابت) يا لايه روبي متحرك صورت مي گيرد . در مورد اول ، شناور لايه روب ، در بالاي رسوبات لنگر انداخته و طي مكش از طريق لوله ، رسوبات را برداشته و در نتيجه روي بستر دريا حفره هليي به عمق بيش از 20 متر و قطر 75 متر به جاي مي گذارد . لايه روئبهاي متحرك رسوب را توسط دستگاه مكنده عقبي از طريق يك يا دو لوله ، استخراج كرده و شيارهاي كم عمق 30 -20 سانتي متري و به پهناي بيش از 2 متر را بوجود مي اورند . توده ي حاصل توسط لوله به ناودان مخصوصي بر روي كشتي انتقال يافته و اب حامل گل و لاي و سيلت به دريا بازگردانده مي شود و در نهايت يك توده ي گل خميري تشكيل مي گردد .ودر برخي موارد توده ي رسوبات استخراج شده بر روي عرشه ي كشتي صاف شده و شن و سنگريزه هاي اضافي به منظور  كسب نسبت مشخصي ميان شن –سنگريزه به دريا بازگرداننده مي شوند . سنگ معدن قلع بوسيله ي لايه روبهاي  مكنده يا تلمبه اي استخراج شده و سنگ معدن چگال طي ته نشست بر روي عرشه ي كشتي لايه روب تفكيك و مقادير زيادي از رسوب كم تراكم تر به دريا بازگرداننده مي شود.

بهبود پس از لايه روبي  :

سرعت بازگشت به حالت اوليه ي توپوگرافي بستر دريا پس از لايه روبي  ، به جريانات عمقي بستگي دارد كه به استثناي مناطق با شن متحرك ع معمولا اهسته ميباشند. در حقيقت پس از برداشت ازمايشي شن و سنگ ريزه از منطقه ي صخره اي seine bay  در ساحل فرانسه ، هيچ نشانه اي از تجديد پوشش قبلي وجود نداشته و مشخصا يك فون كفزي در مناطق سخت ، گسترش يافت.

حفره هاي بزرگ توليدي در نتيجه ي لايه روبي ثابت در كانالهاي جزرو مدي بستر درياي  wadden  هلند طي يك سال پر شدند . اما در سايرمناطق  به  پنج الي ده سال وقت نياز داشته و در نوحي مسطح جزرو مدي بيش از 15 سال زمان براي پر شدن ، احتياج دارند . شيارهاي ايجاد شده در بستر هاي سنگ ريزه اي بوسيله ي لايه روبي متحرك ، تاثير گسترده تري دارند ، اما به دليل عمق كمتر  سريعتر به حالت اوليه بر مي گردند .

گر چه در يك ايستگاه ازمايشي در ساحل شرقي انگلستان اين شيارها ه، همچنان پس از گذشت 4 سال از لايه روبي ، قابل مشاهده هستند . زمان ميانگين براي بهبود وضعيت ناشي از استخراج ماسه در درياي شمال سه سال است .

بازگشت به حالت طبيعي فون جانوري نواحي لايه روبي شده ، تا حدودي به چگونگي انجام لايه روبي بستگي دارد ، چرا كه اين مسئله بر دسترسي موجودات زنده دوباره مجتمع شده و همين طور مناسب بودن جايگاه تحت تاثير براي اجتماع مجدد اثر مي گذارد.

به دنبال انجام لايه روبي در ايستگاهي در كانال كشتيراني در خليج  Coos   ، اورگان، معلوم شد كه رسوب به صورت يكواخت از كانال برداشته نشده است ، اما شيارهاي توليدي مجزا كننده پشته هاي رسوبي اسيب نديده و حاوي جمعيت هاي بالغ از موجودات قادر به تجديد جمعيت در نواحي لايه روبي شده فيمابين بودند . اين نواحي فون جانوري قبل از لايه روبي را با سرعتي دو برابر مناطق ديگر كسب مي كنند . اجتماع كفزي اين كانال كشتيراني ، تنها طي 28 روز ، به شرايط قبل از لايه روبي بازگشت و در ضمن با يك محيط زيست بطور طبيعي استرس زا ، هماهنگ بود .

علاوه بر تاثير دوره اي لايه روبي ، اين اجتماع در معرض مزاحمت حاصله توسط شستشوي جزرو مدي ، اب شستشوي وسايل مصرفي در عبور و مرور دريايي و همينطور تخليه ي  فاضلابهاي صنعتي  ، شهري و رفت و امد كشتي ها مي باشد.

با اين حال ، در جايي كه اثر لايروبي بزرگتر است ، تجديد ثبات فون جانوري حالتي متفاوت خواهد داشت . خصوصا در مناطقي كه حفره هاي تشكيل شده توسط لايروبي ثابت ، عميق هستند ، سرعت جريانها ي عمقي به صورت ناحيه اي كاهش يافته و اين حالت موجب شكل گيري رسوبات نرم و ريز در حفرات و احتمالا بروز وضعيت فقدان اكسيژن دوره اي يا طولاني مدت و درذ نهايت ممانعت از تشكيل و تثبيت فون جانوري جديد ، مي گردد .

حتي بدون اين پيچيدگي، معلوم شده كه رسوبات پر كننده  ، با بستر اصلي تفاوت داشته و فون جاونري خاص خود را دارند . در نتيجه ، مناطق لايروبي شده ، موزائيك و مجموعه اي از زيستگاه هارا بوجود مي اورند.

پيامد رسوبگذاري:

رسوبات بازگشتي به بستر دريا ، به صورت محصولات شستشو ي لايروب ، يا طي دفن مستقيم ع بر روي كفزيان منطقه ي ورودي ، بسته به طبيعت و حساسيت اجتماعات كفزي منطقه اي و سرعت رسوبگذاري ، تاثير مي گذارد . epifauna   متحرك و حفاران فعال در منطقه دريافت كننده  رسوبات ، حد اقل تحت تاثير اغتشاش و گل الودگي قرار مي كيرند ، هر چند كه اثر واقعي به رده بندي و سرعت رسوبگذاري ، بستگي خواهد داشت .

تهيه كنندگان: احساني و اسماعيل پور