دانش سرا

كروموتوگرافي روشي براي جداسازي است كه امروزه كاربرد وسيعي در صنعت و پژوهش هاي زيست شناختي دارد. اين روش نخستين بار به وسيله ي يك گياه پزشك روسي معرفي شد او از اين روش براي جداسازي مواد رنگي استفاده مي كرد از اين رو نام كروماتوگرافي يا رنگ نگاري را بر ان نهاد . اما كروماتوگرافي هرگز به جداسازي تركيب هاي رنگي محدود نشد . در اين روش اجزاي يك مخلوط به دليل متفاوت بودن سرعت حركت  ان ها به هنگام عبور از يك ماده از هم جدا مي شوند .  در همه ي روش هاي كروماتوگرافي دو فاز وجود دارد . يكي از فازها بدون حركت است و فاز ساكن ناميده مي شود و فاز ديگر كه پيوسته جريان دارد را فاز متحرك گفته اند . دو نمونه از انواع روشهاي كروماتوگرافي عبارتند از :

كروماتوگرافي كاغذ : اين روش بر پايه ي حركت حلال روي نوارهايي از كاغذ صافي استوار است . با اين روش مي توانيد رنگهاي تشكيل دهنده ي جوهر سياه را جدا سازي و شناسايي كنيد.

براي انجام كروماتوگرافي كاغذي يك يا چند قطره از محلول ان را نزديك انتهاي قطعه اي از كاغذ صافي مي چكانند (لكه گذاري) بعد از خشك شدن قطره ها كاغذ را از قسمت لكه گذاري شده در حلال مناسبي فرو مي برند بدن اينكه لكه وارد حلال شود . حلال هم زمان با حركت خود در طول كاغذ مواد را از لكه حل كرده با خود به بالا مي برد . معمولا هر جزء با سرعت متفاوتي نسبت به بقيه حركت مي كند .جريان حلال تا مدت زمان مناسبي ادامه مي يابد سپس كاغذ را خشك مي كنند. مواد جدا شده در صورت رنگي بودن بي درنگ مشاهده مي شوند. در برخي مواقع مواد جدا شده با يك واكنش شيميايي مناسب به صورت لكه هاي رنگي اشكار مي شود .

علاوه بر جداسازي رنگها جدا سازي و شناسايي آمينواسيدهاي وجود در اب ميوه ها و جدا سازي و شناسايي قند ها به طور مجزا از طريق كروماتوگرافي كاغذي امكان پذير است .

در ايت نوع كروماتوگرافي به جاي كاغذ از گچ نيز مي توان استفاده كرد

كروماتوگرافي ستوني : براي جدا كردن اجزاي يك مخلوط مي توان از ستون شيشه اي يا پلاستيكي استفاده كرد . ستون با ماده ي جامدي مانند آلومينيوم اكسيد ( فاز ساكن ) پر شده و با حلالي مانند هگزان
(فاز متحرك ) پوشيده شده است . مقدار كمي از مخلوط در حلال حل شده از بالا وارد ستون مي شود.

اجزاي مخلوط در بالاي ستون جذب فاز ساكن مي شوند سپس حلال تازه را پيوسته از بالا و روي ستون مي ريزد . حلال با عبور از ميان ستون اجزاي مخلوط را با خود حمل مي كند سرعت حركت هر جزء به ميزان چسبندگي ان روي فاز ساكن بستگي دارد . به اين ترتيب ماده اي كه چسبندگي كمتري دارد سريع تر از ستون خارج مي شود . اگر اختلاف جذب اجزاي مخلوط روي فاز ساكن به اندازه ي كافي زياد باشد جدا سازي كامل انجام مي گيرد.

اگر فاز ساكن يك ماده ي با توانايي مبادله ي يون باشد كروماتوگرافي مبادله گريون ناميده مي شود اين روش براي جدا سازي يونها به كار مي رود.

تهيه كنندگان: احساني و اسماعيل پور