دانش سرا

شيمي در زندگي روزمره :

از روزگاران قديم پختن نان يكي از مظاهر اساسي تمدن بوده است. نان خوب حاصل واكنشهاي شيميايي است. اجزاي اصلي نان مخمر، آرد، آب و نمك است. هر يك ازاين اجزاءدر پختن نان نقش دارد.آرد شامل نشاسته و پروتئين است.آرد وآب با مخمرآميخته مي شودتا خمير به دست آيد. درخميرآميخته، آب وپروتئين زنجيره ههاي ملكول درهم پيچيده اي به نام گلوتن ايجاد مي كنند. وقتي كه خميرورزداده مي شود اين زنجيره ها رديف مي شود وخمير صاف ويكدست مي شود. نشاسته ي موجود در خمير هم با آب به صورت ماده اي ژله اي شكل درمي آيدو ساختارخاصي به خميرمي دهد. مخمرموجودي زنده و تك سلولي از نوع قارچ يا كپك است. وقتي مخمربا آب فعال مي شود، نشاسته ي  موجود درآرد را هضم مي كندوبا اين عمل كربن دي اكسيد و الكل آزاد مي شود. در   پختن نان كربن دي اكسيد به صورت حباب در مي آيد و گلوتن موجود در خمير، اين حبابها را محبوس مي كند. وقتي كه مخمر، كربن دي اكسيد توليد مي كند، خميردراين حالت«پف مي كند» يا به اصطلاح ور مي آيد. نمك، طعم نان را بهترميكند واز فروپاشي   گلوتن و ورآمدن بسيار سريع نان جلوگيري مي كند. به هنگام پخته شدن نان ،گاز هاي محبوس در حبابها منبسط وسبب بيشتر ور آمدن خمير مي شود. در اين حال مخمركشته والكل تبخير مي شود كه رنگ بوي فريبنده اي به نان مي دهد.

قوطي هاي نوشابه

در چند سال گذشته بيش از 90% قوطي هاي نوشابه از آلمينيم ساخته مي شد. اين درصد بالا ازاين جهت است كه ساخت قوطيهاي نوشابه از ورقه هاي آلمينيم ارزانترتمام مي=   شود، بازيافت آلميينيم آسانتر، وزن قوطي ها سبكتر و بنابراين هزينه ي حمل ونقل آن        كمتر است. سي سال پيش، بيشتر قوطي ها از فولاد قلع اندود ساخته مي شد كه همان    «قوطي قلعي» سابق باشد. اين قوطي ها سنگين بودند، به آساني سوراخ مي شدند و محتويات قوطي بو ومزه فلز به خود مي گرفت. تنها امتيازاين قوطي ها زنگ زدن و        «از بين رفتن» آهني بود كه فولاد از آن ساخته مي شد. اكنون شركتهاي فولاد سازي امكانات توليد را بهبود بخشيده اند و تصور مي كنند كه مي توانند با بازار مصرف قوطيهاي آلمينيمي به رقابت برخيزند. اين شركتها اكنون مي توانند قوطيهاي فولادي  خيلي نازكتر توليد كنند و چون بهاي آلمينيم افزايش يافته است، ساختن قوطيهاي فولادي عملا ارزانترتمام مي شود. ولي مشكل اصلي اين است كه قوطيهاي فولادي باز هم به درپوشهاي آلمينيمي نياز دارند. هنوز «در باز كن» فولادي كاملا رايج نشده است . تغيير جهت به سمت استفاده از قوطيهاي فولادي ممكن است ساليانه ميليونها دلار در بهاي مواد مصرفي صرفه جويي شود ولي، بر پا كردن خطوط توليد به نوسازي ابزار وبرنامه = ريزي براي بازيابي نياز دارند. مردم انتظار دارند كه قوطيها بازيابي شوند. همه ساله بيش از چهل ميليون قوطي آلمينيمي،يعني بيش از نصف قوطيهاي توليد شده، بازيابي مي شود. بيشتر سازندگان فولاد مي گويند كه بازيابي يك قوطي فولادي گرانتر از توليد يك قوطي نو تمام مي شود. تا وقتي مشكل «در باز كن فشاري» را سازندگان فولاد بتوانند حل كنند و از عهده ي بازيابي برآيند، برتري قوطيهاي آلمينيمي احتمالا همچنان ادامه خواهد داشت.

كاربرد ليتيم

ليتيم براي افزودن استحكام آلياژهاي روي، منيزيم و آلمينيم مصرف مي شود. تركيبات سديم مصارف مهمي در صنعت دارند. ساليانه ميليونها تن سود از طريق  الكتروليز محلول توليد مي شودكه در مواردي ازجمله توليد شوينده ها، بهره برداري ازبوكسيت Naclآبي

ودر صنعت ماده هاي سلولزي كاربرد دارند.كربنات سديم نيزازديگرتركيبات سديم مي = باشدكه به مقدار زياد توليد دردرجه ي اول براي توليد شيشه به كار مي رود. همچنين در توليد فسفات هاي سديم و سيليكات هاي سديم و نيز به منظور توليد پودر لباس شويي و   انواع صابون ها كاربرد دارد.

تهيه كننده : معصومه اعتماد

كلاس سوم تجربي

دبير مربوطه : آقاي زماني