دانش سرا

در اين مقاله سعي شده روشي نوين براي تدريس اولين جلسة شيمي ارائه شود.

در اين روش دانش آموز شخصاً درگير تغييرات شيميايي و فيزيكي كه رخ مي دهند ، شده و در طول آزمايش با گوش دادن به توضيحات معلم و مشاهده ، شيمي را احساس و تجربه خواهند كرد.

در اين روش تدريس اهداف زير مورد نظر مي باشد :

 

1. دانش آموزان دربارة شيمي هيجان زده شوند.

 

2. تأكيد شود كه هر چيزي در اين دنيا از مواد شيميايي درست شده است.

 

3. تأكيد بر اين كه مواد شيميايي بايد با احتياط جا به جا شوند.

 

4. دانش آموزان به مطالعه شيمي تشويق شوند.

معلم و دو تا از دانش آموزان روش را اجراء مي كنند هر سه تاي آنها لباس مخصوص آزمايشگاه را مي پوشند همچنين از عينك هاي ايمني و پيش بند هاي پلاستيكي در طول آزمايش استفاده مي كنند.

نام همة دانش آموزان بر روي برگهاي كاغذ نوشته شده و از آنها براي انتخاب دو نفر كمك كننده به معلم ، استفاده مي شود. اين كار چندين فايده دارد كه عبارتند از :

 

1. تعيين كردن دانش آموزان باعث نظم و صرفه جويي در وقت مي شود تا اين كه آنها به صورت داوطلبي انتخاب شوند.

 

2. دانش آموزان به هنگام قرعه كشي جهت انتخاب ، جذب آزمايش مي شوند.

يك دستگاه اورهد ، پرده و دو ميز بلند مورد نياز مي باشد. واكنش ها ، در بشرهاي تميز و يا در پاكت هاي پلاستيكي زيب دار انجام مي شوند. تمام مواد شيميايي و محلولهاي مورد نياز به خاطر ايمني و راحتي در جا به جايي در بطري هاي پلاستيكي نگه داري مي شوند. مايع مصرف شده در طول آزمايش ها در يك سطل زير ميز ريخته مي شود تا بعد از اجراي آزمايش ها خالي شود. از يك پلاستيك زباله تميز براي جمع آوري زباله هاي ايجاد شده استفاده مي شود.

بر روي يك برگة اورهد طرحي طراحي مي شود كه كلمة شيمي در مركز و نام بسياري از حرفه ها كه از آن سرچشمه مي گيرند مانند پره هاي يك چرخ در اطراف آن نوشته شده اند.

هدف از ارائه اين طرح اين است كه تأكيد شود شيمي به عنوان علم مركزي براي اكثر فعاليت هاي علمي محسوب مي شود.

در ادامه چهار حرف اول كلمه chemistry به صورت زير هجي مي شود. براي معرفي هربخش از برگه هاي اورهد استفاده مي شود.

C : اولين حرف معرف تغييرات رنگي مي باشد.

pH و شناساگرها :

آزمايش با سلام غير عادي شروع مي شود. عبارت ((به شيمي خوش آمديد)) با محلول فتالئين و تيمول فتالئين روي كاغذ نوشته مي شود (كه در ابتدا نامرئي است) اين برگه را روي تخته چسبانده و وقتي كه روي آن محلول رقيق سديم هيدروكسيد (NaoH) و يا محلول پودر ماشين لباسشويي اسپري شود پيام شادي بخش “به شيمي خوش آمديد” در رنگهاي صورتي و آبي ظاهر مي شود.

سپس تغيرات رنگي متفاوت ديگري، توسط اندازه گيريpH و واكنش هاي شيميايي توضيح داده مي شوند.

شناساگر جامع (universal) براي تعيينpH مواد شيميايي خانگي مانند سركه، آمونياك، پودر ماشين، پكينگ پودر و آب شيراستفاده مي شود. دانش آموزان از اينكه پيش بيني كنند هركدام ازآنها اسيدي ، بازي يا خنثي هستند لذت مي برند.

حرف H معرف گرما و سرما:

واكنش هاي گرماگير و گرمازا :

دو جامد آمونيوم نيترات و كلسيم كلريد در دو پاكت زيب دار به دانش آموزان نشان داده مي شود سپس آب شير به هركدام اضافه مي شود. دانش آموزان زيب پلاستيك را مي كشند و منتظرمي ماند تا آنكه همة جامد حل شود. مشاهده مي شود كه يكي از پلاستيك ها سرد و ديگري گرم مي شود. سپس با دانش آموزان در مورد تغييرات گرماده و گرماگير بحث مي شود. بسته هاي توليد كنندة سرما و گرما در بازار به فروش مي رسند كه اغلب ورزشكاران براي درمان آسيب ديدگي هاي خود از بسته هايي كه فوري سرما يا گرما توليد مي كنند استفاده مي كنند.

حرف E معرف انرژي و انفجار است:

انرژي باعث انجام كار مي شود.

در يك ظرف عايق بندي شده متصل به يك مجموعة پيستون و سيلندر (ارلن متصل به سرنگ) واكنش روي و هيدروكلريك اسيد انجام مي شود. وقتي گاز هيدروژن آزاد مي شود اين گاز باعث مي شود كه پيستون به عقب رانده شود در اين صورت كار انجام شده است.

در ادامه توضيحات داده مي شود كه چگونه سوختن بنزين در موتور خودرو و تبديل انرژي در درون به صورت كار باعث به حركت در آوردن خودرو مي شود.

اين آزمايش تفاوت بين دو واكنش كه در هر دو از يك ماده شيميايي يكسان اما در دو حالت متفاوت به عنوان واكنش گر استفاده مي شود ، را نشان مي دهد.

متانول مايع به آرامي در هوا مي سوزد و متانول گازي وقتي با هوا مخلوط مي شود بر اثر يك جرقه منفجر مي شود بعد از انفجار بي خطر تبديل انرژي شيميايي به گرمايي ، صدا ، نور و انرژي مكانيكي بحث مي شود. در اين قسمت مي توان در مورد احتياط هاي لازم در هنگام كار با تركيبات منفجره بحث كرد.

حرف M معرف مولكول هاي درشت :

پليمرها با تأكيد بر دو كلمة مونومروپلي مر معرفي مي شوند. سپس مونومرها و پلي مر ها با دانه هاي رنگي روشن به صورت مدل به دانش آموزان نشان داده مي شود و براي آنها توضيح داده مي شود كه شيميدانها انواع بسياري از پليمرها با خصوصيات ويژه را تهيه كرده اند.

آزمايش با صحبت كوتاهي در مورد چگونه مطالعة شيمي به ما كمك مي كند تا عجايب جهان را بفهميم خاتمه مي يابد.

چرا شما اين چنين آزمايشاتي را براي دانش آموزان خود فراهم نكنيد؟ سفير شيمي براي دبيرستان خود باشيد و مطمئن باشيد كه دانش آموزان شما شيمي را با ديد جديدي خواهند ديد.

رقيه ولي زاده – كارشناس ارشد شيمي – فيزيك

آموزش و پرورش ناحية يك

اقتباس از :